Το κοινό συμφέρον αποτελεί μια έννοια με ασαφές περιεχόμενο. Πολλές διαφορετικές απόψεις έχουν υποστηριχτεί από την αρχαιότητα ως σήμερα και πολλές θεωρίες έχουν θεμελιωθεί πάνω σε αυτή την έννοια. Οι πολλές διαφορετικές απόψεις που έχουν υποστηριχθεί γι’ αυτή την περίπλοκη έννοια καταδεικνύουν την σημασία της για την λειτουργία του πολιτεύματος και για την κοινωνική οργάνωση.
Μπορούμε να ορίσουμε το κοινό συμφέρον και πως; Η έννοια του κοινού συμφέροντος είναι σύνθετη επομένως πολλοί παράγοντες την καθορίζουν. Ένας από αυτούς και ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο τόπος κατοικίας. Μπορεί κάτι τόσο απλοϊκό όσο ο τόπος κατοικίας να έχει τόσο σημαντικό ρόλο για την διαμόρφωση του κοινού συμφέροντος;
Κατ’ αρχήν ας ξεχωρίσουμε τις δύο λέξεις. Πρώτη λέξη είναι το κοινό. Αυτό σημαίνει πως αφορά όλους. Ποιους όλους όμως; Σε μια κοινωνία που αποτελείται από χιλιάδες αν όχι εκατομμύρια άτομα και πολλές διαφορετικές κοινωνικές ομάδες μπορεί να υπάρξει κάτι κοινό; Ο συνδετικός κρίκος όλων των μελών της κοινωνίας είναι η χώρα τους, είναι η πόλη τους, είναι ο δήμος τους, και ούτω καθεξής, μια σειρά ομόκεντρων κύκλων που διαμορφώθηκε προοδευτικά ιδιαίτερα μετά τον Διαφωτισμό. Ακόμα κι έτσι όμως την κοινωνία αποτελούν και άτομα διαφορετικής εθνικότητας. Έχουν άραγε και αυτοί ως κοινό στοιχείο με τους υπόλοιπους ντόπιους τον τόπο κατοικίας τους; Κατά μία άποψη αυτό όντως συμβαίνει δεδομένου το ότι εφόσον κατοικούν σε μια περιοχή το μέλλον τους εξαρτάται άμεσα από το μέλλον αυτού του τόπου. Επομένως μπορούμε να δημιουργήσουμε ολότητες με κοινό στοιχείο τον τόπο κατοικίας τους και όχι την εθνικότητα, την τάξη τους ή τις πολιτικές τους απόψεις. Βέβαια δεν είναι όλοι οι κάτοικοι μόνιμοι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι φοιτητές οι οποίοι εφόσον διαμένουν περιστασιακά σε ένα μέρος έχουν διαφορετικά συμφέροντα με τους μόνιμους κατοίκους. Ωστόσο σε αυτή την περίπτωση πρέπει να θυμηθούμε πως οι φοιτητές δεν έχουν εκλογικά δικαιώματα στον τόπο φοίτησης τους εφόσον, βεβαίως, δεν ανήκουν σε αυτόν τον δήμο. Άρα ο τόπος δεν επηρεάζεται από τους περιστασιακούς κατοίκους και το επιμέρους συμφέρον που αυτοί μπορεί να έχουν.
Δεύτερη λέξη είναι το συμφέρον. Είναι δεδομένο πως το εννοιολογικό περιεχόμενο της λέξης «συμφέρον» είναι διαφορετικό για το κάθε άτομο και διαμορφώνεται ανάλογα με τον χώρο και τον χρόνο. Ποιος χώρος; Μα φυσικά ο τόπος κατοικίας τους. Ο τόπος κατοικίας μαζί με τον προφανώς κοινό χρόνο είναι στοιχείο που ενώνει τους ανθρώπους ως προς τα συμφέροντα τους. Είναι λογικό τα άτομα που μένουν σε ένα μέρος να εξαρτώνται άμεσα από αυτό. Ακόμα κι αν κάποιος εύπορος κατοικεί σε μια φτωχή χώρα επηρεάζεται έμμεσα από την κατάσταση της υπό την έννοια πως οι επιχειρήσεις του, το βιοτικό επίπεδο, η εκπαίδευση που θα λάβουν τα παιδιά του και πολλά άλλα απαραίτητα στοιχεία πλήττονται και υποβαθμίζονται. Αντίστοιχα, εάν κάποιος άπορος βρίσκεται σε μια χώρα που ανθεί θα του δοθούν οι ευκαιρίες για να βελτιώσει την κατάσταση του, τόσο την οικονομική όσο και την κοινωνική. Αυτή η άποψη δεν είναι καινούρια. Ίσα ίσα διατυπώθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια από τον Αριστοτέλη στο βιβλίο του «Πολιτικά»¹.
Βλέπουμε λοιπόν πως το κοινό συμφέρον έχει άμεση σχέση με την κατοικία του ατόμου. Είναι όμως δυνατό όλοι οι Έλληνες να έχουν κοινό συμφέρον εφόσον υπάρχουν τόσες διαφορές μεταξύ τους; Έχει ο αγρότης τα ίδια συμφέροντα με τον δικηγόρο; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι παραδόξως καταφατική. Όχι σε ειδικό επίπεδο αλλά σε ένα ευρύτερο επίπεδο. Το συμφέρον της χώρας είναι ίδιο και για τα δύο μέρη του παραδείγματος. Εάν η χώρα αποκτήσει οικονομική σταθερότητα και ευρωστία θα καταστεί δυνατό και για τις δύο ομάδες να ασκήσουν τα επαγγέλματα τους αποτελεσματικά και κερδοφόρα.
Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν ισχύει στην σύγχρονη κοινωνία. Τα κόμματα έχουν διαχωρίσει τα άτομα της κοινωνίας, τους έχουν ξεχωρίσει δημιουργώντας υποομάδες, η κάθε μία με το δικό της συμφέρον. Σε αυτήν την περίπτωση όμως δεν ισχύει το κοινό συμφέρον. Εκεί ισχύει το κομματικό συμφέρον. Το κομματικό συμφέρον μπορεί να νοηθεί και ως συμφέρον συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων γεγονός που το διαφοροποιεί από το κοινό. Έτσι κάθε κυβέρνηση άλλοτε βοηθάει μια κοινωνική ομάδα κι άλλοτε την πλήττει. Αποτέλεσμα είναι να υπάρχει μια διαρκής κοινωνική αναταραχή και μια δυσφορία προς την πολιτική.
Ποια είναι η λύση σε αυτήν την κατάσταση; Το να διαλυθούν τα κόμματα; Όχι βέβαια. Δεν μπορεί να λειτουργήσουμε ισοπεδωτικά αγνοώντας την σημασία που είχαν και έχουν τα κόμματα στην διαμόρφωση και διατήρηση του πολιτεύματος. Πιο συμβατή λύση είναι τα κόμματα διατηρώντας την ιδεολογία τους να αντιληφθούν πως ακόμα και τους ακροδεξιούς και τους ακροαριστερούς ενώνει ένα στοιχείο. Και αυτό είναι φυσικά το κοινό συμφέρον. Όταν οι ακολουθούμενες πολιτικές δεν αποσκοπούν αποκλειστικά στην βελτίωση της θέσης μίας τάξης αλλά ολόκληρης της κοινωνίας, τότε οι κοινωνικές ομάδες που αρχικά πλήττονται στην συνέχεια θα ευδοκιμήσουν, όχι μόνο για όσο παραμένει στην εξουσία ένα συγκεκριμένο κόμμα αλλά όσο διατηρείται το δημοκρατικό πολίτευμα.
¹ Αριστοτέλης «Πολιτικά» 1279α 25 «ἐπεὶ δὲ πολιτεία μὲν καὶ πολίτευμα σημαίνει ταὐτόν, πολίτευμα δ’ ἐστὶ τὸ κύριον τῶν πόλεων, ἀνάγκη δ’ εἶναι κύριον ἢ ἕνα ἢ ὀλίγους ἢ τοὺς πολλούς, ὅταν μὲν ὁ εἷς ἢ οἱ ὀλίγοι ἢ οἱ πολλοὶ πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον ἄρχωσι, ταύτας μὲν ὀρθὰς ἀναγκαῖον εἶναι τὰς πολιτείας, τὰς δὲ πρὸς τὸ ἴδιον ἢ τοῦ ἑνὸς ἢ τῶν ὀλίγων ἢ τοῦ πλήθους παρεκβάσεις».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου